Ontdek het spoorse en koninklijke erfgoed van de Veluwe! Deze fietsroute neemt je mee langs het historische tracé van de Koningslijn (de koninklijke aftakking naar Paleis Het Loo) en de roemruchte Baronnenlijn (het voormalige spoorlijntje tussen Apeldoorn en Zwolle).
Bekijk de route op de kaart
De kaart is klikbaar: zoom in, bekijk hem fullscreen en klik op een marker voor de highlights. Gebruik de rode knop rechtsboven om de route te downloaden.
Ben je blij met de gratis fietsroutes zonder advertenties en wil je mij bedanken?
Dan doe je mij een groot plezier met een consumptie voor onderweg! 🙂
Henk van Blijderveen
(GPS-fietsroutes Nederland)
De Baronnenlijn
In 1887 werd de spoorlijn tussen Apeldoorn en Zwolle geopend, in de volksmond al snel gedoopt tot de Baronnenlijn. Die bijnaam dankte het spoor aan de welgestelde adel en aristocratie in de Gelderse en Overijsselse dorpen die zich sterk hadden gemaakt voor de komst van de lijn. Voor dit zuidelijke deel – rond Apeldoorn, Wenum, Vaassen en Emst – was de spoorlijn van onschatbare waarde. Het sloot de plattelandsgemeenschappen en hun lokale industrieën eindelijk aan op het landelijke spoornetwerk. Goederen, vee en melkbussen vonden hun weg naar de stad, terwijl dorpelingen zich dankzij de stoomtrein snel over grotere afstand konden verplaatsen.
Met de opkomst van de bus en de auto verloor het spoor echter terrein; halverwege de 20e eeuw stopte het personenvervoer en in de decennia daarna verdween ook het goederenvervoer. Vandaag de dag herinneren het karakteristieke station van Vaassen, oude haltestekken en het strakke fietspad over de voormalige spoorbedding nog altijd aan de glorietijd van de Baronnenlijn.
De Koningslijn
Toen de spoorlijn Amsterdam–Amersfoort in 1876 werd doorgetrokken naar Apeldoorn, zorgde koning Willem III ervoor dat er in hetzelfde jaar een aftakking van 3,3 kilometer naar Paleis Het Loo werd aangelegd. Zo kon hij rechtstreeks en comfortabel naar Den Haag reizen.
Koningin Wilhelmina was de laatste die de lijn regelmatig gebruikte. Na haar troonsafstand in 1948 raakte het lijntje in onbruik en in 1954 werden de rails verwijderd.
Langs het oude tracé van de Koningslijn staan nu nog twee spoorwachtershuisjes als herinnering aan deze bijzondere spoorlijn, die ook wel Loolijn of Paleisspoor werd genoemd. Overigens maakten niet alleen de Oranjes er gebruik van — ook de Apeldoorners reisden er graag mee.
Enkele hoogtepunten
Station Apeldoorn
Werd geopend in 1876 aan de spoorlijn Amsterdam–Zutphen.
De Naald, Apeldoorn
Een 17 meter hoge granieten obelisk uit 1901, door de bevolking van Apeldoorn geschonken ter ere van het huwelijk van koningin Wilhelmina en prins Hendrik.
Voormalige Halte Wenum
Een voormalige stopplaats aan de Baronnenlijn waar melkbussen en passagiers werden opgepikt, waarvan de oppervlakte en omtrek vandaag de dag zichtbaar zijn gemaakt.
Alle highlights met foto en info
1. De Naald
Wanneer ik langs De Naald fiets, schiet de herinnering aan Koninginnedag 2009 weer door mijn hoofd. Als toenmalig inwoner van Apeldoorn staat die afschuwelijke dag me nog scherp voor de geest. De feestelijke stemming die in één klap omsloeg in een ijzingwekkende stilte; het is een gevoel dat je nooit meer helemaal loslaat.
De Naald zelf werd al in 1901 opgericht als eerbetoon aan koningin Wilhelmina en prins Hendrik. Het is een indrukwekkend gedenkteken van zeventien meter hoog, gemaakt van graniet. Voor mij — en voor velen met mij — heeft dit monument sinds 2009 een rouwrandje. Een plek van herinnering, koninklijke geschiedenis én Apeldoornse verbondenheid.
2. Paleis Het Loo
Dit barokke meesterwerk uit de 17e eeuw dient tegenwoordig als indrukwekkend museum, nadat het eeuwenlang de zomerresidentie was van de koninklijke familie.
- De Tuinen: Prachtig gerestaureerde baroktuinen met metershoge fonteinen en strakke wandelpaden.
- Ondergronds: Een spectaculaire moderne, ondergrondse entreehal boordevol koninklijke kunst en geschiedenis.
- De Stallen: Bekijk hier de historische koninklijke koetsen en auto’s van dichtbij.
3. Voormalig station Het Loo
Hier stapten vroeger de Oranjes uit de trein! Het in 1964 gesloopte station werd in 1887 gebouwd aan de Koningslijn (ook wel de Loolijn genoemd), speciaal voor koninklijk bezoek aan Paleis Het Loo. Het gebouw had zelfs een koninklijke wachtkamer met een eigen ingang.
4. Voormalige Halte Wenum
Tussen de weilanden van buurtschap Wenum stopte vroeger de stoomtrein om melkbussen, boerenproducten en bewoners op te pikken. Hoewel de halte al lang verdwenen is, kun je deze plek nu gelukkig niet meer zomaar voorbijrijden: de exacte omtrek en oppervlakte van het voormalige stationnetje is namelijk met betonblokken zichtbaar gemaakt.
5. Station Vaassen
Van alle stationsgebouwen aan de Baronnenlijn is dit pand uit 1887 als enige bewaard gebleven! Hier kwamen vroeger de grondstoffen aan voor de bloeiende Vaassense industrie.
Na de spoorperiode diende het lange tijd als goederendepot; tegenwoordig is het een karakteristiek woonhuis.
6. Voormalig station Emst
In het rustige Emst herinnert een informatiebord en het strakke fietspad over het spoortraject nog steeds aan het verleden. Het mooie stationsgebouwtje van Emst overleefde de sluiting van het spoor helaas niet en werd gesloopt.
7. Kievitsveld
De waterplassen van het Kievitsveld zijn ontstaan door zandwinning voor de ophoging van de A50. Nu is het een recreatiegebied met helder water en veel ruimte.
8. Vaassense Sluis
Deze authentieke schutsluis uit de 19e eeuw ligt in het Apeldoorns Kanaal. Vroeger voeren hier zwaarbeladen vrachtbootjes voorbij om goederen door de regio te transporteren. De sluis is al tientallen jaren buiten gebruik, maar vormt nog steeds een rustiek en nostalgisch waterbouwkundig monument.
9. Boerderij De Papegaai
Boerderij De Papegaai kent een bijzondere geschiedenis. De oorspronkelijke ‘Papegaai’ stond vroeger als boerderij én herberg aan het riviertje de Grift. Na het graven van het Apeldoorns Kanaal werd aan de overkant bij de Papegaaibrug een nieuwe boerderij gebouwd, waarna het stokoude origineel in 1918 werd gesloopt.Een historische plek met een intrigerende naam!
10. Koudhoornse Sluis
Verder op het traject langs het Apeldoorns Kanaal vind je de Koudhoornse Sluis. Deze sluis speelde een sleutelrol bij het regelen van de waterstand voor de talloze papiermolens op de Veluwe.
Die sleutelrol van de Koudhoornse Sluis lag in het precies in balans houden van het waterpeil tussen het Apeldoorns Kanaal en de omliggende Veluwse beken. Toen het kanaal in de 19e eeuw werd gegraven, sneed het de natuurlijke beken af die de lokale papiermolens van water én waterkracht voorzagen. Als ‘kraan van het watersysteem’ voorkwam de Koudhoornse Sluis samen met de bijbehorende spuisluizen dat het kanaal te veel water opslokte of juist droogviel door het schutten van schepen. Door de sluisdeuren nauwkeurig te bedienen, konden sluiswachters overtollig water gecontroleerd doorsluizen naar de benedenstroomse beken. Zo bleven de waterraden van de papiermolens doordraaien, terwijl de scheepvaart op het kanaal doorgang vond.
11. Station Apeldoorn
Het kloppend hart van de regio! Geopend in 1876 aan de spoorlijn Amsterdam-Zutphen, zorgde dit station ervoor dat Apeldoorn ontwaakte uit haar dromerige dorpsbestaan.
12. Centraal Beheer
Architectuurliefhebbers kunnen hun hart ophalen bij de ‘Apenrots’! Dit wereldberoemde gebouw uit 1972 is ontworpen door Herman Hertzberger en geldt als hét boegbeeld van het Structuralisme, opgebouwd uit een reeks geschakelde kubussen.
De term sick building syndrome bestond destijds nog niet, want toen ik er vroeger mijn allereerste baantje kreeg, ging het er in de praktijk wel heel bijzonder aan toe: in de smalle gangetjes tussen de kubussen werden destijds allerhande huisdieren gehouden.Zoals kippen, ratten en konijnen gehouden!
Het gebouw staat er op deze foto nog verwaarloosd bij, maar nadat het werd aangekocht door de gemeente Apeldoorn en is aangewezen als rijksmonument, gaat het grondig gesaneerd en getransformeerd worden tot een bruisende plek waarin wonen, cultuur en werken. samenkomen.
13. Aantakking Koningslijn
Op het spoorwegterrein bij Apeldoorn is dit de plek waar de historische Koningslijn aftakte van het hoofdspoor (Amsterdam-Zutphen). De koninklijke trein boog af richting Het Loo, terwijl het gewone spoorwegverkeer doorreed. Een interessante plek wat betreft de infrastructuur die destijds voor de Oranjes destijds werd aangelegd!
Op de foto begon de aantakking ca. 100 meter vanaf deze spoorwegovergang aan de linkerkant.
14. Spoorwachtershuis 1A
Klein, robuust en karaktervol! Dit leuke bakstenen spoorwachtershuisje staat gelukkig nog steeds langs het oude tracé.
- De taak: De spoorwachter woonde hier met zijn gezin en zwengelde handmatig de spoorbomen naar beneden als er een trein aankwam.
- Bewaard: Het is een van de weinige overgebleven dienstwoningjes langs de route.
- Status: Tegenwoordig prachtig gerestaureerd en in gebruik als karakteristieke privéwoning.
15. Spoorwachtershuis “’t Loo”
Het tweede bewaard gebleven spoorwachtershuisje op de route ligt heel dicht bij het koninklijke domein. De spoorwachter die hier woonde had de eervolle taak om het spoor vrij en veilig te houden zodra de koninklijke trein van koning Willem III of Wilhelmina naderde.
Aanvullende informatie
Tip!
Deze route sluit naadloos aan op de 55 km lange fietsroute Baronnenlijn Noord (het traject richting Heerde, Hattem en Zwolle). Samen vormen ze één fantastisch, aaneengesloten geheel waarmee je de volledige spoorhistorie van Apeldoorn tot aan de IJssel bij Zwolle kunt fietsen!
Vragen of opmerkingen?
Heb je een vraag of opmerking? Laat het me gerust weten. Via het contactformulier kun je eenvoudig je bericht achterlaten — ik reageer altijd zo snel mogelijk. Vermeld wel even welke route het betreft.
Henk van Blijderveen
Mooie route, Henk. Nooit geweten. Als Apeldoorner fiets ik vanuit huis veel op de Veluwe en omgeving, naast ook regelmatige oversteek van de IJssel.
Heb je een ruime consumptie toegestuurd voor het geval je weer in Apeldoorn rondhangt om eens met de Stoomtrein van Apeldoorn naar Dieren te reizen. Dank voor je mooie fietstochten.
Hoi Eric,
En jij bedank voor je superleuke en stimulerende reactie en idd ruimhartige traktatie! 👍
Ik heb zelf 16 jaar in Apeldoorn gewoond (we wonen sinds 6 jaar in Zutphen), dus Apeldoorn e.o. is voor mij bekend terrein. Het stoomtreintje van de VSM heb ik ooit al eens gedaan. Erg leuk! Ik denk dat nu een rondvaartje op de IJssel (als hij weer wat extra water krijgt) misschien ook wel een erg leuke bestemming is.🙂
Nou Eric, nogmaals bedankt en hartelijke fietsgroeten,
Henk
Hoi Henk. Ik vind het super dat je dit doet en wil de “consumptie” link graag gebruiken. Helaas krijg ik de melding dat die verlopen is.
Hoi Martin,
Fijn dat je mij erop wijst! Het verzoek is steeds een maand geldig. Normaal gesproken krijg ik een melding dat hij verloopt, maar deze keer ging dat blijkbaar fout…
Ik heb het aangepast; hij doet het weer.
En eh… alvast bedankt voor de consumptie! 🙂
Hartelijke fietsgroeten,
Henk
Ik geef je graag meerdere koppen koffie, ALS er vermeld zou staan, WAAR de fietstocht kan aanvangen in Apeldoorn
Ik wil morgen 9/8 gaan.
Hoi Ineke,
Voor die meerdere kopjes koffie klim ik natuurlijk graag in mijn toetsenbord. 😉
Dit is een gps-route die je met een gps of via de telefoon overal kunt beginnen. Bijvoorbeeld bij het station in Apeldoorn. Daar is het wel lastig parkeren.
Als alternatief zou je bij de Hervormde Kerk aan de Stationsweg in Emst kunnen parkeren. Daar is een mooie grote en rustige parkeerplaats.
Succes en geniet van deze mooie route. (dan zal ik genieten van de koffie🙂)
Henk van Blijderveen
(GPS-fietsroutes Nederland)